CIEPŁO SPALANIA
Ciepło spalania gazu pod stałym ciśnieniem jest ilością ciepła powstającego z jednostkowej objętości paliwa, odmierzonej w standardowych warunkach, spalonego w nadmiarze powietrza w ten sposób, że spaliny składają się z dwutlenku węgla, dwutlenku siarki, tlenu, azotu oraz skroplonej wody (ilość pary wodnej w spalinach odpowiada ilości wprowadzonej z powietrzem i paliwem). Przez standardowe warunki rozumie się ciśnienie jednej standardowej atmosfery i temperaturę 25oC (definicja brytyjska).
CIŚNIENIE
Podstawową jednostką w układzie SI jest Pascal (Pa) = niuton na metr kwadratowy (N/m2), ale ogólnie stosowaną jednostką pozostaje jednak bar = (105 N/m2) = (105 Pa) = (102 kPa), ze względu na swą zbieżność z 1 atmosferą i 1 kG/cm2.
DOBOWY POBÓR GAZU
Ilość gazu, która ma być dostarczona lub odebrana w ciągu jednej doby.
GAZ ZIEMNY SKROPLONY (LNG)
Gaz ziemny, który został skroplony przez wychłodzenie do – 161 oC (– 258 oF) pod ciśnieniem atmosferycznym.
GAZ ZMAGAZYNOWANY
Gaz - kupiony lub wyprodukowany przez przedsiębiorstwo gazownicze - zmagazynowany w zbiornikach powierzchniowych lub w magazynach podziemnych w oczekiwaniu na sprzedaż lub zużycie.
GAZOCIĄG TRANZYTOWY
Gazociąg magistralny przechodzący przez dany kraj bez odstępowania temu krajowi części transportowanego gazu.
GAZOMIERZ
Urządzenie do automatycznego pomiaru ilości przepływającego gazu. Do ważniejszych typów gazomierzy należą:
* miernik przeponowy , w którym przepływ gazu przez dwie lub więcej komory porusza przepony sprzęgnięte z wskaźnikiem objętości; dostępne są urządzenia pomiarowe tego typu do 20 tys. stóp3 na godzinę przy ciśnieniach do 1000 lbf/in2
* przepływomierz masowy , w którym przepływ gazu mierzony jest w jednostkach masy dzięki porównywaniu szybkości przepływu i gęstości gazu w jednostce czasu
* miernik zwężkowy, który dokonuje pomiaru spadku ciśnienia na zwężce wstawionej w światło rury; umożliwia on pomiary wielkich przepływów gazu pod dużymi ciśnieniem
* przepływomierz rotorowy, który wykorzystuje odwróconą zasadę wiatraczka - ciśnienie gazu obraca bliźniacze wirniki, zaś liczba obrotów jest proporcjonalna do ilości przepływającego gazu; takie mierniki konstruowane są dla zakresu przepływów od 3000 do 1 mln stóp3 na godzinę i dla ciśnień gazu do 1200 lbf/in2
* przepływomierz turbinowy, w którym jest wirnik turbinowy poruszany przez przepływający gaz, a prędkość obrotowa rotora jest miarą szybkości przepływu gazu, zwężka Venturiego, w którym prędkość przepływu określana jest na podstawie spadku ciśnienia gazu w dyszy Venturiego; prędkość ta jest proporcjonalna do pierwiastka kwadratowego ze spadku ciśnienia w dyszy
IGU
International Gas Union (Międzynarodowa Unia Gazownicza).
INSTALACJA GAZOWA
Urządzenia gazowe z układami połączeń między nimi, zasilane z sieci gazowej, znajdujące się na terenie i w obiekcie odbiorcy.
KALORYCZNOŚĆ, WARTOŚĆ OPAŁOWA, CIEPŁO SPALANIA
Kaloryczność paliwa jest to ilość ciepła wydzielana przy całkowitym spaleniu jednostkowej ilości paliwa w określonych warunkach. Dla gazów wartość tę można wyrazić w Btu/ft3 , kcal/m3 lub MJ/m3 natomiast dla cieczy i ciał stałych odpowiednie będą Btu/lb, kcal/kg lub MJ/kg. Jednostką zalecaną przez IGU jest megadżul na metr sześcienny (MJ/m3 ). Typowy gaz ziemny ma wartość opałową około 37 MJ/m3 . Wartości te mogą być albo brutto albo netto. Wartość brutto (gross) odnosi się do przyjętego w Polsce pojęcia ciepło spalania , tj. do wartości opałowej powiększonej o ciepło kondensacji pary wodnej powstającej przy spalaniu, podczas, gdy wartość netto (net) oznacza, że chodzi o polski termin wartość opałowa, a więc o sytuację, gdy woda pozostaje w stanie pary. Ogólnie można przyjąć, że wartość netto jest mniejsza od wartości brutto: dla gazu ziemnego i gazów węglowych o 10,0% ,dla LPG o 7,5% ,dla destylatów i olejów opałowych o 6,0% ,dla paliw stałych o 3,0% Decyzja o zastosowaniu wartości opałowej bądź ciepła spalania zależy od konkretnego przypadku. Dla celów ogólnostatystycznych częściej stosuje się wartość brutto (ciepło spalania), zaś do pewnych współczynników użytkowych i porównań między różnymi paliwami większe znaczenie ma wartość netto (wartość opałowa), która odpowiada użytecznej ilości ciepła. Niezależnie jednak od przyjętej podstawy obliczeń, proste porównywanie kaloryczności paliw może prowadzić do błędnych wniosków, jeśli nie uwzględni się efektywności docelowego zastosowania i ten element powinien być zawsze brany pod uwagę.
LICZBA WOBBEGO
Ciepło spalania gazu podzielone przez pierwiastek kwadratowy ze względnej gęstości gazu odniesionej do powietrza.
METR SZEŚCIENNY NORMALNY (M3)
Jednostka rozliczeniowa, oznaczająca ilość suchego gazu zawartą w objętości 1 m3 przy ciśnieniu 101,325 kPa i temperaturze 0° C.
MIEJSCE DOSTARCZENIA PALIWA GAZOWEGO DO SIECI PRZESYŁOWEJ
Określony w umowie punkt w sieci przesyłowej, w którym następuje przekazanie sprzedawcy paliwa gazowego celem przesłania.
MIEJSCE ODBIORU PALIWA GAZOWEGO
Określony w umowie przesyłowej punkt w sieci przesyłowej, w którym następuje przekazanie paliwa gazowego do odbiorcy usług przesyłowych.
MIEJSKA STACJA ROZDZIELCZA GAZU
Stacja kontrolna, zasilająca odbiorców miejskich gazem z systemu przesyłu gazu.
MIESIĄC UMOWNY
Okres od godziny 22:00 ostatniego dnia miesiąca kalendarzowego do godziny 22:00 ostatniego dnia następnego miesiąca kalendarzowego. Dla grup taryfowych W-1 do W-4, Z-1 do Z-4, B-1 do B-4, R-1 do R-4 miesiąc umowny odpowiada kalendarzowemu.
MOC UMOWNA
Maksymalna godzinowa możliwość odebrania paliwa gazowego w danym roku umownym, określona w umowie sprzedaży lub umowie przesyłowej.
MOC
IGU zaleca waty i kilowaty jako jednostki pomiarowe mocy.
NADCIŚNIENIE
Ciśnienie, które zwykle wykazują przyrządy pomiarowe. Jest to wielkość ciśnienia ponad ciśnienie atmosferyczne.
ODBIORCA
Każdy, kto otrzymuje lub pobiera paliwa gazowe na podstawie umowy ze sprzedawcą.
ODBIORCA USŁUG PRZESYŁOWYCH
Każdy podmiot, którego sieci gazowe lub instalacje gazowe przyłączone są do sieci przesyłowej, któremu świadczona jest usługa przesyłowa na podstawie umowy o świadczenie usług przesyłowych, zwanej dalej "umową przesyłową" zawartą ze sprzedawcą.
PRZYŁĄCZE
Odcinek sieci gazowej od gazociągu zasilającego do kurka głównego wraz z zabezpieczeniem włącznie, służący do przyłączania instalacji gazowej znajdującej się na terenie i w obiekcie odbiorcy.
RODZAJE ZŁÓŻ Z GAZEM ZIEMNYM
Gaz ziemny występuje pod ziemią w utworach zbliżonych do tych, w których pojawia się ropa. Są trzy typy złóż, w których występuje gaz:
1. Złoża, z których opłacalne jest wydobycie tylko gazu, zwanego gazem wolnym.
2. Złoża kondensatu, które dostarczają - obok gazu - względnie dużych ilości lekkich ciekłych węglowodorów. Chociaż wiele złóż gazowo - kondensatowych tworzy się celowo dla składowania gazu, bywają także przypadki, gdy gaz jest tłoczony na powrót do złoża, aby poprawić wydobycie cieczy, szczególnie wtedy, gdy nie ma zbytu dla gazu. Taki gaz jest również nazywany gazem wolnym.
3. Złoża, w których jest gaz rozpuszczony w ropie (gaz rozpuszczony) i w niektórych przypadkach w kontakcie z położonym niżej nasyconym roztworem gazu w ropie. Oba typy określa się jako gaz towarzyszący ropie. Gaz nasycający ropę prawie nigdy nie jest eksploatowany zanim nie zostanie wydobyta ropa, którą opłaca się wydobyć). Na takich polach wielkość produkcji gazu zależy od poziomu produkcji ropy, przy czym ilość ropy (w jednostkach energii) przeważa.
ROK UMOWNY
Okres od godziny 22:00 ostatniego dnia roku kalendarzowego do godziny 22:00 ostatniego dnia następnego roku kalendarzowego. Dla grup taryfowych W-1 do W-4, Z-1 do Z-4, B-1 do B-4, R-1 do R-4 rok umowny odpowiada kalendarzowemu.
SIEĆ GAZOWA
Gazociągi wraz ze stacjami gazowymi, układami pomiarowymi i tłoczniami gazu, połączone i współpracujące ze sobą, służące do przesyłania i dystrybucji paliw gazowych, należące do sprzedawcy.
SIEĆ PRZESYŁOWA
Sieć gazowa służąca do przesyłania i dystrybucji paliw gazowych o ciśnieniu wyższym niż 0,5 MPa.
SIEĆ ROZDZIELCZA
Sieć gazowa służąca do przesyłania i dystrybucji paliw gazowych o ciśnieniu nie wyższym niż 0,5 MPa.
STANDARDOWE WARUNKI ODNOSZENIA
Standardowe warunki, plus uzgodnione poprawki, do których koryguje się wszystkie ilości gazu w celu porównania i wyceny.
SZCZYT DOBOWY
Maksymalna ilość gazu dostarczona w ciągu jednej doby na przestrzeni określonego czasu (zwykle w trakcie jednego roku).
ŚREDNIA DZIENNA DOSTAWA
Iloraz ilości gazu dostarczonej w pewnym okresie czasu i liczby dni zawartej w tym okresie.
TAKE AND PAY
Klauzula występująca w kontraktach na zakup gazu, według której jeśli nabywca nie odbierze całej ilości gazu określonej w kontrakcie, jest zobowiązany do zapłacenia - dla nie odebranego gazu - różnicy pomiędzy ceną kontraktową a ceną rynkową.
TAKE OR PAY
Klauzula występująca w kontraktach na dostawę dóbr lub świadczenia usług transportowych, według której nabywca dobra lub usługi zobowiązuje się do zapłacenia pewnej ustalonej kwoty minimalnej także wtedy, gdy nie odbierze produktu lub nie skorzysta z usługi będącej przedmiotem kontraktu. Jeśli taka sytuacja wystąpi - np. w przypadku dostaw gazu - z powodu działania siły wyższej, nabywca ma prawo odebrać gaz zapłacony ale nie pobrany (make up gas). Prawo to obowiązuje na pewien okres (make up period), który może nawet wynosić parę lat, według postanowień kontraktu. Niekiedy postanawia się, że cena gazu będzie odpowiadać cenie dostawy a cena już zapłacona będzie traktowana jako zaliczka. Kontrakty take or pay są często wymagane przez instytucje finansujące przedsięwzięcia na zasadzie project financing dla zapewnienia tym przedsięwzięciom jak najbardziej możliwie stałego napływu gotówki w celu umożliwienia im regularnego spłacania kredytów. W przypadku gazociągów, kontrakty tego typu często nazywane są throughput agreements.
THIRD PARTY ACCESS (TPA) - DOSTĘP STRONY TRZECIEJ
Prawo dostępu stron trzecich do korzystania z gazociągu innej strony do transportu gazu zakupionego na wolnym rynku.
UKŁAD POMIAROWY
Gazomierze i inne urządzenia pomiarowe lub rozliczeniowo-pomiarowe, a także układy połączeń między nimi, służące do pomiaru ilości paliw gazowych i dokonywania rozliczeń.
WYDAJNOŚĆ PALNIKA
Maksymalna ilość ciepła (w Btu na godzinę) wytwarzana w palniku przy stabilnym płomieniu.
WZGLĘDNA GĘSTOŚĆ GAZU
Stosunek gęstości danego gazu do gęstości suchego powietrza w tej samej temperaturze i pod tym samym ciśnieniem.